Belleklerin depolama kapasitesi ve hız dengesi nasıl sağlanır?

Veriyi doğru yerde tutmak, gereksiz beklemeyi azaltır

Bellekte kapasite ve hız dengesi, gereken veriye yeterli alan ayırıp o veriyi ihtiyaç duyulan sürede işleyebilmekle sağlanır. Bunun için hızlı çalışma alanı, kalıcı kayıt alanı ve veri aktarım yolu birlikte tasarlanır. Kapasite arttıkça hız mutlaka düşer diye genel bir kural yoktur. Sonuç; teknolojiye, arayüze, denetleyiciye ve belleğin kullanım amacına bağlıdır.

1. Kapasite, gecikme ve aktarım hızını ayırın

Kapasite, tutulabilecek veri miktarıdır. Gecikme, bir isteğin karşılanması için geçen süredir. Bant genişliği veya veri aktarım hızı ise birim zamanda taşınabilen veri miktarını anlatır. Büyük bir dosyanın aktarımında MB/s; küçük ve dağınık depolama işlemlerinde gecikme ve IOPS — saniyedeki giriş/çıkış işlemi önem kazanır. Okuma ile yazma sonuçları ayrıca değerlendirilir.

GB kapasite, MT/s aktarım oranı ve MB/s veri hızı aynı ölçü değildir. Bir bayt sekiz bittir. Veri yolu genişliği ve kanal sayısı teorik bant genişliğini etkiler; protokol yükü ve beklemeler nedeniyle uygulamada erişilen hız daha düşük olabilir.

2. Hızlı alanı aktif veriye, büyük alanı arşive ayırın

Önbellek, işlemcinin sık kullandığı veriye erişimini hızlandırır. RAM, çalışan programın değişkenleri ve veri tamponları için kullanılır. SRAM ve DRAM farklı yoğunluk ve erişim özellikleri sunar. O anda kullanılan veri kümesi RAM’e sığmıyorsa kapasite eksikliği işi aksatabilir; ihtiyaç zaten karşılanıyorsa yalnız kapasiteyi artırmak aynı işi otomatik olarak hızlandırmaz.

Flash ve EEPROM kalıcı kod veya ayar saklama; NAND tabanlı depolama ise büyük kayıt geçmişi için değerlendirilebilir. ROM ailesindeki program alanının kapasitesiyle canlı ölçümlere ayrılan RAM kapasitesi farklı ihtiyaçları karşılar. Bütün veriyi en hızlı bellekte tutmak yerine, verinin görevine uygun yer belirlenir.

3. Gereken kapasiteyi ve kayıt hızını hesaplayın

Bir veri kayıt uygulamasında temel hesaplar şöyledir: veri üretim hızı = saniyedeki kayıt sayısı × kayıt boyutu; kayıt kapasitesi = veri üretim hızı × saklama süresi. Gerçek kapasite hesabına dosya sistemi, kayıt başlıkları, yedek kopyalar ve çalışma payı da eklenir.

Örneğin bir PLC veya ölçüm kartı saniyede 1.000 kayıt üretsin ve her kayıt 32 bayt olsun. Aşağıdaki hesaplar sıkıştırmasız veri içindir; ek kayıt yükü hesaba katılmamıştır.

Hesap Sonuç Tasarıma etkisi
1.000 × 32 bayt/s 32.000 bayt/s = 32 kB/s Kayıt yolunun karşılaması gereken veri akışı
32.000 × 8 × 3.600 bayt 921,6 MB Sekiz saatlik ham kayıt kapasitesi
Yazma 2 saniye durursa 64.000 bayt ≈ 62,5 KiB Başlangıçta boş tamponda biriken veri
Sürekli yazma 24 kB/s olursa Her saniye 8.000 bayt birikir Boş 256 KiB tampon yaklaşık 32,8 saniyede dolar

Burada 1 kB = 1.000 bayt, 1 MB = 1.000.000 bayt ve 1 KiB = 1.024 bayttır. Son satır sabit üretim ve yazma hızlarını varsayar. Büyük tampon sürekli hız açığını çözmez; dolma anını geciktirir. Kısa bir duraklamanın ardından birikeni boşaltmak için yazma hızının bir süre gelen veri hızını aşması gerekir. Tampon dolduğunda eski verinin üzerine yazılması, yeni kaydın reddi veya alarm davranışı açıkça tanımlanmalıdır.

4. Bellek yongası kadar veri yolunu da inceleyin

Hızlı bellek, yavaş arayüzle bağlanırsa sistem o arayüzle sınırlanabilir. Komut ve adres aktarımı, bekleme süreleri, ortak veri yolunu kullanan diğer işler ve yazma tamamlanma süresi gerçek performansa katılır. Arayüzün saat frekansı, belleğe kalıcı yazma hızıyla aynı şey değildir.

Uygun sistemlerde DMA, veri aktarımındaki işlemci yükünü azaltabilir. Çift tamponlama ile bir alan doldurulurken diğeri işlenebilir. Ancak DMA yeni bant genişliği yaratmaz; ortak veri yolunda bekleyebilir. Önbellekli işlemcilerde DMA ile CPU’nun aynı güncel veriyi gördüğünden de emin olunmalıdır.

5. Yazılım, gereksiz veri hareketini azaltmalıdır

Birlikte kullanılan verileri yakın adreslerde tutmak önbellekten yararlanmayı artırabilir. Küçük yazmaları uygun bloklarda birleştirmek komut yükünü azaltabilir; blok büyüdükçe kayıt bekleme süresi ve geçici RAM ihtiyacı artabilir. Sıkıştırma alan ve aktarım ihtiyacını azaltabilir, fakat işlemci süresi harcar ve her veride aynı sonucu vermez.

Sık değişen küçük kalıcı kayıtlarda FRAM veya MRAM; belirli sistemlerde NVRAM çözümleri incelenebilir. Seçim yalnız hızla yapılmaz: dayanıklılık ve güvenilirlik, kapasite, maliyet ve enerji tüketimi de hesaba katılır. Tamponda bekleyen uçucu verinin enerji kesilince kaybolması, veri kaybı değerlendirmesinin bir parçasıdır.

6. Gerçek iş yükünü ölçün

SSD veya kart üzerindeki yüksek sıralı okuma değeri, küçük rastgele yazma işinizin sonucunu göstermez. Kayıt boyutu, okuma/yazma oranı, kuyruk derinliği ve uzun süreli performans aynı koşullarda karşılaştırılmalıdır. Ölçümde aktarılan bayt/s yanında işlem gecikmesini ve tamponun en yüksek doluluğunu izleyin. Tamponlama, kısa süreli yavaşlamaları karşılamalı; kayıt yolu uzun vadede veri akışını gerekli payla yetiştirebilmelidir.

Teknik kaynaklar: Arm — Önbellek ve bellek hiyerarşisi · Microchip — RAM, Flash ve EEPROM görevleri · ST — DMA, veri yolları ve tamponlama · Micron — IOPS, gecikme ve aktarım hızı · Micron — NAND ve yönetilen depolama